Friday , April 26 2019

History

बुद्धकालीन ब्राह्मणहरु

बुद्धले आफू पछि कसैलाई पनि धर्माधिकारी घोषणा गरेका थिएनन् र त्यस्तोे व्यवस्था गरेको भए निश्चित रुपमा छानिने भिक्षु महाकाश्यकको पृष्ठभूमि ब्राह्मण नै थियो । त्यसपछिका दिनमा  पनि ब्राह्मण जातिको प्रवेश उल्लेखनीय छ।   बसन्त महर्जन बौद्ध धर्म दर्शनको सन्दर्भमा ब्राह्मण समुदायको चर्चा प्रायः गैर बौद्ध सन्दर्भमा गरिएको पाइन्छ। गौतम बुद्धद्वारा …

Read More »

उपत्यकाका नेवार र पृथ्वीनारायण शाह

इतिहासलाई सीमित रूपमा बुझ्ने प्रवृत्तिका कारण पृथ्वीनारायण शाह काठमाडौं उपत्यकाका नेवारहरूका दमनकारीका रूपमा चित्रित भएका छन्। हरेक वर्ष २७ पुसअघिका केही दिन पृथ्वीनारायण शाहलाई सम्झने र ‘दिव्योपदेश’ को चर्चा गर्ने एक प्रकारको कर्मकाण्ड चल्छ। आधुनिक नेपालको इतिहासमा राजा पृथ्वीनारायणको महत्वपूर्ण योगदान रहेकामा दुईमत छैन। तर, यी राजाको प्रशंसा गर्ने र …

Read More »

लुम्बिनी र फाहियान

फाहियानले त्यहाँ केही श्रमण भिक्षुहरू पनि देखे । यहाँ उनले सेता हात्तीका रुपमा बोधिसत्व मायादेवीको गर्भमा प्रवेश गरेको दृष्य चित्रित एउटा मूर्ति पनि देखेका थिए । यसरी नै बुद्धसँग सम्बन्धित हरेक घटनाको सम्झनामा सोही स्थानहरूमा बनाइएका स्तूपहरूको पनि दर्शन गरेका थिए । यस नगरबाट ५० ली (१ ली बराबर ५६० मिटर) …

Read More »

बामियान – एउटा जिउँदो इतिहास

हुन त अहिले अफगानिस्तानको अवस्था नाजुक छ तर पनि कुनै जमानामा अफगानिस्तान भन्ने देश निकै सुन्दर र रमणीय थियो भन्ने कुरा सन् ६३४ मा त्यहाँ भम्रण गरेका हृवेनसाङ्गको यात्रा वृतान्तले बताउँछ । बुद्धमार्गीहरूको लागि हाल अफगानिस्तानमा भएको बामियान निकै महत्वपूर्ण र्तीथस्थलहरूमध्ये एक मान्न सकिन्छ । बौद्धहरूको कला हिन्दुकुश पर्वतमा रहेको बामियान …

Read More »

पालुंगो साग विश्वलाई नेपालको उपहार

शुक्रसागर श्रेष्ठ अंग्रेजीको ‘इन्भेसन’ र ‘डिस्कभरी’ दुवै शब्दको अर्थ नेपालीमा ‘आविष्कार’ ले बोकेको छ । आविष्कार भनेको नयाँ वस्तु फेला पार्नु मात्र नभई प्रकृतिमा उपलब्ध अनगिन्ती वस्तु चिनेर उपयोगमा ल्याउनु पनि हो । यस हिसाबले कुनै पनि समाज एउटा न एउटा आविष्कारको मालिक हुन्छ । यहाँ नेपाली समाजको एउटा आविष्कारको चर्चा …

Read More »

दरवार आफै चेलिबेटी बेचबिखनमा

कुनै अर्को राज्यमा आफ्नो राज्यका चेलिबेटीहरुलाई उपहारका रुपमा पठाइने कुरा त अन्यत्र मुलुकहरुमा पनि पाइन्छ तर बेच्न कै लागि भनी राज्य शक्ति नै लागेको भने नेपालमा बाहेक अन्यत्र पाइ“दैन बसन्त महर्जन नेपाली चेलिबेटीहरु विदेशमा बेचिने कुरा अब त नौलो पनि रहेन तर यसको इतिहास कति पुरानो होला ? वा शुरुमा …

Read More »

माटो र छालाको पनि पैसा !

एक ताका कौडी, चक्कू, सिप्पी आदिलाई मुद्राको रुपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो भन्ने मुद्राको प्रारंभिक इतिहास थाहा पाएकाहरुले माटो र छालाको मुद्राको प्रसंगलाई पत्याई पनि हाल्छन् । बसन्त महर्जन नेपाली मुद्राको रुपमा सुन, चाँदीलगायतका धातुका मुद्राहरु चलाइएको तथ्य सबैलाई थाहा छ । मुद्राहरुको कुरा उठ्दा यहाँ माटो र छालाको पैसा पनि …

Read More »

के हो नेपाल सम्वत, को हुन् शंखधर साख्वाः

बसन्त महर्जन नेपाल सम्वतको सुरुवात कसरी भयो भन्ने सन्दर्भमा एक प्रकारको तिलस्मी कथा पाइन्छ । बालुवा सुनमा परिणत भएको र त्यो सुनबाट शंखधरले देशवासीको ऋण तिरेर ऋणमुक्त पार्नुका साथै नेपालसम्वत स्थापना गरेको कथा रोचक त छ तर बौद्धिक एवं प्राज्ञिक बहसको विषयवस्तु होइन । बालुवा सुन हुने कथा वास्तवमा भाषावंशावलीमा उल्लेखित एउटा …

Read More »

गाैतम बुद्धसँगकाे यात्रामा अग्रणी नेपालीहरू

भिक्षु आनन्दबाट सुत्तपिटक र भिक्षु उपालीबाट विनयपिटक संग्रह गरिएको थियो । यस अर्थमा सुत्तपिटक र विनय पिटकको संग्रहमा पनि नेपाली सुपुत्रहरूकै योगदान रहेको छ । बसन्त महर्जन समस्त बौद्धहरूका ‘सम्येक सम्बुद्ध’ अर्थात् गौतम बुद्धको जनमस्थल लुम्बिनी र हुर्केबढेको कपिलवस्तु दुबै ठाउँ वर्तमान नेपालमा पर्ने भएकाले उनी नेपाली हुन् भन्ने कुरा …

Read More »